خوب . اینم از آموزش درس دهم اول دبیرستان برا اقا سجاد گلم . تا 2نمره مستمرش رو هم بتونه بگیره . فقط سجاد جون ، خودت میدونی که چرا وقت ندارم زیاد بیام و براتون نمونه سوال و .. بیارم . پس دعا کن که ردیف شه .

آموزش مبتدا و خبر برا اول دبیرستان .

اق سجاد ! سعی میکنم یک جوری بگم که راحت بتونی برا برو بچ همکلاست توضیح بدی . یادت باشه که برا توضیحاتت از مطالب و جملات خود کتاب استفاده کنی .

دوستان عزیز . شما سال قبل با جملات اسمیه و فعلیه به شکل کلی آشنا شدید .

میدونید که جمله ای که با اسم شروع بشه اسمیه است و جمله ای که با فعل شروع میشه بهش میگیم فعلیه . مثلا تو صفحه 107 داریم :

القرآن منهاجٌ لسعادة ....   این جمله اسمیه است چون با اسم شروع شده .

تو همین صفحه داریم : یشّجعُ القرآنُ الناسَ ... این جمله فعلیه است چون با فعل شروع شده .

اما اون چیزی که برا ما بعد از تشخیص هر جمله مهم است پیدا کردن ارکان اون جمله است . همونطوری که سال قبل یاد گرفتید در جمله اسمیه دورکن مهم وجود داره که اولی مبتدا است و و دومی هم خبر .

اما برا تشخیص اون دوتا چکار کنیم ؟ اسمی که به عنوان انجام دهنده کار درابتدای جمله میاد بهش میگیم مبتدا .

و خبر کلمه یا جمله ای است که مبتدا رو کاملش میکنه . در واقع جمله مون رو کامل میکنه .

تو همون مثال بالا ببینید :

القرآنُ منهاجُ لسعادة الانسان .

اول از همه تشخیص میدیم که این جمله اسمیه است و بعد از خودمون می پرسیم : کی ، چی ؟ کلمه ای که در جوابش میاد میشه مبتدا . ( حواستون باشد اگر این کلمه بعد از فعل اومده باشه میشه فاعل )

خوب ، حالا سوال . کی ؟ چی ؟ قرآن

پس قران میشه مبتدا . حالا باید دنبال کلمه یا کلماتی باشیم که جمله رو کامل کنه . قرآن چی ؟

قران یک راه روشن است . پس کلمه منهاج جمله رو کامل کرده . به اون میگیم خبر .

خبر میتونه به 3شکل در جمله بیاد .

اسم ، جمله (اسمیه ،فعلیه) ، شبه جمله (ظرف ، جارومجرور)

القرآن منهاجٌ . منهاج خبر از نوع اسم است .

و در صفحه 109 جمله : الاطباء یستعملونَ البصل ..  می بینیم که الاطباء مبتدا و یستعملون خبر از نوع فعل است . ( فعل مضارع از باب استفعال است)

و در صفحه 110 می بینیم که : السمکُ من الاطعمة المفیدة .

السمک مبتدا است و من الاطعمة خبر از نوع شبه جمله ( حارومجرور) است .

و اما اعراب ( حرکت حرف آخر ) در مبتدا و خبر .

مبتدا و خبر هردو مرفوع هستند . یعنی  ُ یا  ٌ

اما بعضی موقع ها هست که ما نمیتونیم این علامت رو بذاریم . مثل زمانی که خبر از نوع حرف واسم یا همون شبه جمله است . بنابراین حرکت خودش رو میدیم و میگیم محلا مرفوع .

یعنی درمکان رفع قرار گرفته ولی نمیتونه علامت رفع رو بگیره .

مثل السمکُ من الاطعمة ِ المفیدة ِ ..

السمکُ مبتدا و مرفوع / من الاطعمة خبر از نوع شبه جمله و محلا مرفوع

چرا که اسم بعد از حرف جر مجرور میشه یعنی  ِ یا  ٍ می گیره ولی خبر هم باید مرفوع بشه . حالا تکلیف چی است ؟ ساده ترین راه . این است که علامت خودش رو بذاریم و بگیم محلا مرفوع

خبر اگر از نوع جمله یا شبه جمله باشد محلا مرفوع است .

اما کلمات دیگه ای هم هستند که اگر در جای مبتدا یا خبر قرار بگیرند اعرابشون محلا مرفوع است و اون ها

1- اسم اشاره مفرد و جمع (اسم اشاره مثنی رو نگفتم هان) مثل : هولاء مصابیحُ الامة در ص 114 تمرین الاول شماره 3 . هؤلاء مبتدا و محلا مرفوع

2- اسم موصول مثنی و جمع ( بازهم مثناش رو نگفتم ) مثل : الذین هاجروا

در ص 73(الدرس السابع )

3- ضمایر مثل : انتم صامتون در ص 73 . انتم مبتدا و محلا مرفوع

4- اسم استفهامی مثل : مَن اظلمُ ممّن افتری.... در ص 118 شماره 3

منَ مبتدا و محلا مرفوع

به این کلمات مبنی میگن . یعنی حرکت حرف آخرشون هیچ وقت تغییر نمیکنه .

اما در مبتدا و خبر گفتیم که یا  ُ میگیره یا  ٌ . کجاها   ٌ یعنی تنوین رفع رو نمیگیره :

1- اسم الله ، یوسف ، یعقوب ، ایوب ، ابلیس و.. باشد .

2- اسمی که ال داشته باشد .

3- اسمی که مضاف باشد یعنی بعدش مضاف الیه اومده باشد . مثل عنصرُ الفوسفور یا عبارت حسنُ الخلقِ من ثمرات الادب در ص114 تمرین الثالث

حسنُ مبتدا و مرفوع . چون مضاف است فقط  ُ گرفته و  ٌ نگرفته . یادتون باشد مضاف نقش نیست همونطور که اینجا دیدید . یعنی حسن مبتدا شد

4- اسم شخص مونث باشد مثل : مریم . زینب . فاطمة و..

و....

و نکته بعدی در اسم مثنی یا جمع مذکر سالم است . میدونید که اسم مثنی دوتا علامت داره ( ان ِ / ین ِ ) و همینطور اسم جمع مذکر سالم (ونَ / ینَ )

خوب . حالا اگر خواستیم اسم مثنی رو در جایی بیاریم که باید مرفوع باشد با (ان ) و اگر اسم جمع مذکر رو خواستیم برای رفع بیاریم با (ون) میاریم .

مثلا در ص 114 تمرین الثالث شماره 3 داریم :

التلمیذتان ِ ساعدتا ..  التلمیذتان مبتدا و مرفوع است . چون گفتیم هرجا علامت رفع بخواهیم اسم مثنی با (ان ) میاد .

یا تو همین تمرین شماره 6 داریم :

المسلمون رفعوا....  المسلمون مبتدا و مرفوع . گفتیم که اسم جمع مذکر علامت رفعش با ( ون ) است .

در ضمن اگر خبر از نوع اسم یا فعل باشد با مبتدا در جنس و تعداد مطابقت میکنه .

مثلا همین رفعوا در المسلمون رفعوا . مبتدا و خبر هردو جمع و مذکر هستند

یا ساعدتا در التلمیذتان ساعدتا . مبتدا و خبر هر دو مثنی و مونث هستند

یا عبارت : المومنون صادقون . خبر از نوع اسم است و با مبتدا در جنس و تعداد مطابقت کرده . یعنی جمع است و مذکر

و اون چیزی که جالب است و در کتاب اول راهنمایی اومده . این است که خبر اگر از نوع اسم باشد ولی مشتق نباشد با مبتدا مطابقت نمیکنه

مثل : هؤلاء اسوة ٌ فی الدرس و الاخلاق

هؤلاء : مبتدا و محلا مرفوع ( می بینید که جمع هم هست )

اسوة خبر و مرفوع ( مفرد است )

یک نکته دیگر :

خبر اگر از نوع حرف و اسم باشد و مبتدا اسم تنوین دار باشد خبر قبل از مبتدا میاد . مثل :

فی هذا البلد رجلٌ در ص 117 کارگاه ترجمه (البته بعد از حذف کان )

فی هذا خبر از نوع شبه جمله (حرف واسم یا جارومجرور) و محلا مرفوع

رجل مبتدا و مرفوع

تا دلتون بخواد درس عربی نکته داره . برا همین هم تا بیشتر از این قاطی نکردید برید و به کارتون برسید .

سجادجان . یک بار همه مطالب رو نوشتم ولی همه پاک شد . برا باردوم نوشتم و خوب میدونی که نوع نوشته ها هربار تغییر میکنه . وواقعا نمیدنم چقدر با دفعه اول فرق کرده و جیارو نگفتم . اگر سوالی پیش اومد بپرس .

راستی اگر خواستی جمله اسمیه رو به فعلیه تبدیل کنی

اولا باید خبر از نوع فعل باشد تا بتونی تبدیلش کنی .

دوما وقتی تبدیل شد چون فعل میاد اول و مبتدا میره جای فاعل بعد فعل ، پس فعل باید مفرد بشه و در جنس مطابقت کنه .

مثلا همون عبارت :

التلمیذتان ِ ساعدتا امهما . که فعلیه اون میشه :

ساعدت التلمیذتان ِ امهما .

یا عبارت : المسلمون رفعوا اعلام ....

میشه : رفع المسلمون اعلام ....

یا عبارت : الممرضات یعطفنَ ..... که در فعلیه میشه :

تعطف الممرضات ..... ( یادت باشه که فعل مضارع در ششمی ی میگیره  یعنی در جمع مونث ولی درمفرد مونث ت میگیره )

وای خدا . من که پوکیدم . تو رو نمیدونم . موفق باشی .